(Evan) Tham gia Chương trình viết văn Quốc tế ở Thành phố Văn
chương thế giới - Iowa (Mỹ), nữ nhà văn hoạt động tất bật và có nhiều kỷ
niệm đáng nhớ. Vừa về nước, chị chia sẻ với eVan những trải nghiệm đẹp
của mình.
- Cảm giác của chị thế nào sau 10 tuần du học viết văn tại Mỹ?
- Tôi từng đi nhiều nơi, không xa lạ với việc sống và
làm việc ở các môi trường mới. Nhưng chuyến tham gia Chương trình học
viết văn Quốc tế (IWP) do Đại học Iowa, Mỹ, tổ chức thực sự là trải
nghiệm khác biệt và giá trị với tôi.
Một số đồng nghiệp các nước khác vì lý do khách quan
phải đến muộn hay về sớm. Tôi may mắn được dự chương trình trọn vẹn từ
đầu đến cuối, tham gia hầu hết hoạt động do trường tổ chức. Vì thế, "hài
lòng và có thêm động lực sáng tạo" có lẽ là cảm giác của tôi lúc này.
 |
| Ngày 27/8, tác giả 'Cánh trái' lên đường đến thành phố
Iowa, Mỹ, để tham dự chương trình Viết văn quốc tế (International
writing program) được tổ chức thường niên. |
- Tiếp xúc với nhà văn các nước, chị chú ý điều gì ở họ?
- Có 37 nhà văn từ các châu lục tham gia
chương trình và một số khách mời. Họ là những nhà văn, nhà thơ, người
viết tiểu luận, nhà làm phim, và dịch giả. Các nhà văn cũng chia ra làm
hai dòng: người viết tác phẩm hư cấu và phi hư cấu. Cùng là người viết
nên mọi người hiểu nhau dễ dàng, chia sẻ và trò chuyện thoải mái trong
các cuộc thảo luận, nghe đọc tác phẩm, lúc tụ tập nhóm.
Tất nhiên, vì là dân viết nên phần lớn có tính cách
trầm lắng. Sau vài khoảnh khắc vui nhộn, ai cũng thích rúc vào nơi chốn
riêng biệt để đọc và viết.
- Chị kết bạn với những nhà văn nào?
- Tôi rất thân với một nhà thơ Phần Lan, hai nhà văn
Hàn Quốc, một nhà văn Đức, một nhà văn Nigeria, một nhà làm phim Myanmar
và một nhà văn Ấn Độ. Có người khiến tôi cảm phục về tinh thần dấn thân
và can đảm trong công việc cầm bút. Có người tôi muốn lắng nghe vì sự
thông tuệ. Có người thì đơn giản là tinh thần lạc quan và hài hước. Nói
chung, tôi luôn tin tình bạn đúng nghĩa mang đến ảnh hưởng tốt cho nhau.
- Các nhà văn nước ngoài quan tâm điều gì đến văn học Việt Nam?
- Các bạn của tôi đều đặt nhiều câu hỏi liên quan đến
đời sống của nhà văn Việt Nam, phương thức xuất bản, số lượng ấn bản, vị
trí và tiếng nói của nhà văn trong nền văn hóa, sự tương tác giữa nhà
văn và độc giả… Thực tế thì khi trao đổi, tôi nhận ra vấn đề của các nhà
văn Việt Nam cũng không có gì khác thường so với nhà văn các nước khác.
Ở đâu cũng vậy, trừ một số ít, rất ít các nhà văn
best-seller có thể sống được bằng tác phẩm, phần đông nhà văn chấp nhận
điều kiện sống khiêm tốn. Họ có thể làm thêm một nghề nào đấy như viết
báo, dạy học để duy trì việc viết. Đã là nhà văn, việc viết lách mới là
mục đích chính. Mọi khía cạnh khác chỉ là bàn cho biết, cho vui vậy
thôi, cũng chẳng ai bức xúc gì nhiều.
 |
| Phan Hồn Nhiên (thứ hai từ phải qua) tham dự nhiều buổi thảo luận văn học trong thời gian tham gia chương trình viết văn ở Mỹ. |
- Chị học hỏi được điều gì từ chuyến đi?
- Tôi đã có một khoảng thời gian sống hoàn toàn với
sách vở, đi nghe đọc tác phẩm, tham dự các cuộc thảo luận với những chủ
đề thiết thực với người viết. Bối cảnh của thành phố Văn chương thế giới
(Iowa), điều kiện sống và làm việc mà nhà tổ chức IWP mang đến khá lý
tưởng với các nhà văn. Vì vậy, chúng tôi có thời gian để nghiên cứu học
thuật, đào sâu những vấn đề mà mỗi nhà văn quan tâm.
Thú thật, vốn là "mọt sách", nhưng chưa bao giờ tôi có
thể tập trung đọc nhiều như thời gian qua ở Mỹ. Tất cả tác phẩm và tác
giả tôi cần đều có thể tìm thấy dễ dàng ở thư viện đại học hoặc các nhà
sách, với nhiều ấn bản khác nhau. Mỗi sáng thức giấc, ý nghĩ đầu tiên
hiện ra trong đầu tôi là: hôm nay đọc gì, đi nhà sách nào?
Khó mà hạnh phúc hơn khi được sống trong một môi
trường chỉ hiện diện những điều mình yêu thích. Đọc và viết, tôi không
phải bận tâm đến bất kỳ điều gì khác.
- Chuyến đi để lại trong chị những kỷ niệm đẹp gì?
- Có quá nhiều kỷ niệm đẹp với các đồng
nghiệp, các nhà tổ chức cũng như từng thành phố tôi đã đi qua. Tôi rất
nhớ khi ở Chicago, tôi đã có một buổi tối đi bộ hơn 12 km, chỉ để tìm
một nhà sách xưa rất độc đáo và cửa tiệm băng đĩa nhạc lâu đời được ghi
trong sách hướng dẫn du lịch (guidebook).
Ngày hôm sau, rút kinh nghiệm, tôi và anh bạn mua vé
tuần đi tàu điện ngầm. Thế nhưng, để đến được một số nhà sách trong khu
vực Đại học Chicago, từ bến tàu điện lên, chúng tôi lại tiếp tục đi bộ
hàng giờ nữa, xuyên qua các con đường, qua khu công viên rộng như một
cánh rừng. Lộ trình xa đến mức cả hai chỉ còn có thể im lặng và bước bên
nhau như hai cái máy. Đổi lại, anh bạn và tôi đã tìm được những quyển
sách thực sự đáng giá.
 |
| Phan Hồn Nhiên (thứ hai từ trái qua) thân thiết với nhà văn đến từ các nước. |
- Gần 3 tháng ở Mỹ, chị theo dõi tình hình văn học trong nước ra sao?
- Thời gian ở Mỹ, thú thực tôi rất bận, phải sửa soạn
tài liệu, viết và biên tập cho các hoạt động mình đã đăng ký tham gia
như làm buổi đọc sách trước công chúng yêu văn học, đọc diễn văn trước
sinh viên, tham gia hoạt động hàng tuần ở Thư viện thành phố, đi nghe
các nhà văn đọc sách vài buổi mỗi tuần, xem các hoạt động nghệ thuật...
Vì vậy, tôi không còn thời gian để theo dõi hoạt động văn học trong
nước. Tuy nhiên, khi vừa về, tôi đã được bạn bè cập nhật, cho biết tin
tức.
- Tác phẩm của chị phần lớn tập trung vào độc giả trẻ, nhất là trí thức trẻ thành thị. Đã bao giờ chị muốn mở rộng đối tượng bạn đọc của mình?
- Tôi chưa từng có ý định thay đổi đối tượng độc giả trí thức trẻ thành thị vì điều đó nằm ngoài khả năng của tôi (cười).
Tuy nhiên, qua chuyến đi học, lắng nghe và trao đổi
với các đồng nghiệp, tôi nhận ra những nhà văn giỏi nghề thực sự thường
không khu biệt tác phẩm của họ vào một diện độc giả. Chẳng hạn, nhà văn
Ogochukwu Promise (người Nigeria), hay nhà văn Milena Oda (người Đức) có
thể viết cho độc giả trưởng thành lẫn trẻ em. Họ phân thân rất giỏi
trên trang viết nên tác phẩm ở hai dòng đều hết sức ấn tượng.
Một điểm nữa, hầu hết nhà văn trong chương trình đều
là những người đa năng. Họ có thể vừa là nhà thơ vừa là người viết tiểu
luận, vừa là nhà văn vừa là người làm phim... Ở các lĩnh vực này, họ đều
đạt tầm mức chuyên nghiệp. Điều này khiến tôi suy nghĩ nhiều.
- Một năm nữa sắp hết, nhìn lại năm qua, chị thấy đời sống văn học TP HCM như thế nào?
- Theo quan sát của tôi, đã thấy xuất hiện một thế hệ
viết mới, vốn được ươm mầm trong không gian văn hóa của Sài Gòn. Thế hệ
này đang trưởng thành và là dấu ấn đẹp nhất của đời sống văn học thành
phố trong năm qua.